قطع صادرات نفت ایران و بحران انرژی در جهان
قطع صادرات نفت ایران و بحران انرژی در جهان
ای. اف.الحاجی
ترجمه: بابک پاکزاد
مقالهی حاضر در MEES درج شده به سناریوهای مختلف جهت غلبه بر بحران انرژی ناشی از قطع صادرات نفت ایران پرداخته و نقش عوامل مختلف را برشمرده است.
قطع تولید چه تأثیری بر قیمت نفت میگذارد؟
ایران علاقهای به قطع تولید نفت ندارد٬ بنابراین٬ به نظر نمیرسد صادرات نفت را قطع یا کاهش دهد.
منافع ایران٬ کاهش تولید از شش میلیون بشکه در روز (قبل از انقلاب) به ۵/۳ میلیون بشکه (بعد از انقلاب) را ایجاب نمیکرد٬ اما چنین شد. در واقع٬ همیشه آنچه با عقل متعارف سازگار است٬ اجرا نمیشود.
تمام احتمالات و سناریوها احتمال وقوع دارند. برای مثال٬ دولت ممکن است قطع صادرات را اعلام کند فقط برای این که ایرانیان را آرام نگهدارد٬ حتی اگر تمایلی به قطع صادرات نداشته باشد. برخی کارشناسان بر این باورند که هدف دولتهای عرب که در تحریم ۱۹۵۶ و ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳ شرکت کردند آرام کردن افکار عمومی و دور کردن حملات ناسیونالیست عرب از خود بود. حتی بدون کاهش تولید نفت ایران٬ اخبار تحریم یا حملهی هوایی به سرعت قیمت نفت را چندین دلار افزایش میدهد. اما تنها برای مدت کوتاهی. زمانی که معاملهگران دریابند که تأمین نفت قطع شده وحشت مستولی میشود. اگر ایران صادرات نفت خود را کاهش دهد٬ تأثیر آن بر قیمتها به عوامل ویژهای بستگی پیدا خواهد کرد:
ا- حجم کاهش یافته: قطع کامل یا کاهش بیش از ۵/۱ میلیون بشکه در روز قیمتهای نفت را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد. کاهش حجم اندک تأثیر محدود و گذرایی بر جای خواهد گذاشت. به ویژه اگر کشورهای OECP نفتهای ذخیره شدهشان را به کار گیرند.
۲- میزان نفت در ذخایر شناور و دیگر تأسیسات ذخیره از جمله تأسیساتی که برخی اعضای اوپک در کارائیب دارند: این ذخایر حدود ۹ میلیون بشکه است که شرکتها میتوانند تا چند روز از آن تغذیه کرده و هجمهی کاهش ناگهانی تولید ایران را اندکی کاهش دهند.
۳- تعجیل دولت ایالات متحده و سازمان بینالمللی انرژی در اعلام بهرهبرداری از ذخایر بدون توجه به بحثها پیرامون مؤثر بودن ذخایر: همین که معاملهگران متقاعد شوند که دولت حجم قابل توجه ذخایر نفتی را به کار میگیرد٬ قیمتها ثابت شده و یا کاهش پیدا میکند٬ حتی اگر به واقع هیچ نفتی به کار گرفته نشده باشد. دو دلیل مانع از آن شد که قیمتهای وست تگزاس اینترمدیت (WTI) در تابستان گذشته بعد از طوفان کاترینا از بشکهای ۷۰ دلار افزایش پیدا کند. بازار کمابیش رقابتیتر نفت جهان که امکان ارسال سریع نفت به ایالات متحده را فراهم ساخت و متقاعد شدن معاملهگران به این که دولت ایالات متحده و سازمان بینالمللی انرژی در صورت نیاز به استفاده از ذخایر نفت ادامه میدهند بیایند مربوط به استفاده از ذخایر نفتی مؤثرتر بود اگر شامل اظهاراتی بود که نشان میداد بهرهگیری از ذخایر تا رفع کمبود ادامه پیدا کند البته بدون هیچ اشارهای به مقدار آن.
۵- ذخایر تجاری نفت DECD بر اساس روزهای تحت پوشش آتی (تقاضا و واردات): هر چه تعداد روزها بیشتر شود٬ اثر قطع تولید کاهش بیشتری پیدا میکند. با این حال تعیین تعداد روزها طی دورهی کمبود یا «بحران» مشکل است. قیمتهای بالای نفت طبیعتاً تقاضا و واردات را کاهش میدهد و تعداد روزهایی که ذخایر میتوانند جواب واردات را دهند٬ افزایش میدهد.
از طرف دیگر قیمتهای بالاتر ممکن است به ذخیرهسازی و انبار کردن بیانجامد و این دو مورد از چندین پاسخی است که تخمین تعداد روزها را مشکل میکند٬ اما به هر حال تأثیر ذخایر بر قیمتهای نفت٬ مانند عملکرد اضافهی ظرفیت جهانی است.
۶- اندازهی اضافهی ظرفیت اوپک: اضافه ظرفیت در اوپک نقش چندانی در دو هفتهی نخست قطع تولید ایفا نمیکند. افزایش تولید زمانبر است. از آنجا که کیفیت ظرفیت اضافی باقی مانده با بخش اعظم صادرات ایران برابری نمیکند ظرفیت اضافی اپک پس از گذشت چند هفته از قطع تولید تأثیر مطلوب و مورد نظر را نخواهد داشت. با این حال تجربهی ۷۹- ۱۹۷۸ به ما میآموزد که هر نوع جبران از سوی اوپک حتی اگر زمانبر باشد اثر قطع تولید از سوی ایران را کاهش میدهد.
به بیان دیگر جبران کاهش در تولید از خلیج مکزیک به دلیل تفاوت در فاصله آنجا به ایالات متحده با فاصلهی خاورمیانه به ایالات متحده زمان بیشتری میبرد. در مورد کاهش تولید نفت ایران٬ تأخیر در ارسال جبرانی به زمان برای افزایش تولید محدود میشود و فاصله تا بازار مسأله نیست. مقصد ارسال نفت یکسان است.
۷- زمان: مخربترین تأثیر قطع تولید طی دو دورهی نقطهی اوج تقاضا در زمستان و تابستان است. در فصول دیگر تقاضا دومیلیون بشکه در روز کاهش پیدا میکند.
بدترین سناریوی ممکن ترکیبی است از قطع صادرات نفت ایران همراه با ذخایر شناور اندک و همچنین موجودی اندک در ذخایر کارائیب٬ ذخایر تجاری پایین جهت جبران و پاسخ کند دولت ایالات متحده و سازمان بینالمللی انرژی به بحران.
منبع: MEES
برگرفته از: روزنامه سرمایه ۳۰ مرداد ۱۳۸۵