مافیای تجاری ایران
مافیای تجاری در ایران
تحریم تجاری آمریکا علیه ایران به سود مافیای تجاری است
ژاپه یوسفی
اقتصاددان ایرانیالاصل مقیم آمریکا
ترجمه: بابک پاکزاد
یک اقتصاددان ایرانی مقیم آمریکا میگوید: من این جا هستم تا دولت آمریکا را به لغو تحریم علیه ایران ترغیب کنم. به ویژه در زمینهی توسعهی نرمافزار برای کاربردهای تجاری در اینترنت. من نه سیاستمدار و نه دانشگاهی هستم که بتوانم برای مخاطبین برجسته پیرامون جنبههای گوناگون تحریمهای اقتصادی ایالات متحده علیه ایران سخنرانی کنم. اما به عنوان یک عنصر فعال در امر تجارت٬ میتوانم بگویم تحریمهای ایالات متحده در کل٬ در مقایسه با آنچه ایرانیان خود بر سر خویش آوردهاند٬ حداقل تأثیر را بر اقتصاد ایران داشته است. در حقیقت٬ اگر نگاهی به سیاستهای اقتصادی ایران بیاندازید٬ در مییابید که این سیاستها به شکل بسیار مؤثری تحریمهای اقتصادی بسیار سختتر و جدیتر از قوانین تحریمیای که کنگرهی ایالات متحده آن را تصویب کرده٬ پدید آورده است؛ تحریمهایی که خود ایرانیان بر کشورشان تحمیل میکنند.
موانع اقتصادی تحمیلی از سوی ایران بر خود٬ نتیجهی موارد زیر است:
– سیاستزدگی در تعیین سیاستهای مالی کشور
– چند نرخی بودن ارز
– کسب منافع از طریق دریافت وام به صورت غیرقانونی
– تورم لجامگسیخته و سرسامآور
– قوانین حمایتی با محتوای سیاسی
– وجود یارانههای بی فایده و غیر مؤثر
– قوانین تجاری غیر شفاف و مبهم
– عملیات گمرکی آمیخته به فساد
– فقدان حاکمیت قانون و ثبات برای سرمایهگذاری.
ایران از جوانترین جمعیت جهان برخوردار است. بیش از ۷۵ درصد ایرانیان زیر ۲۵ سال سن دارند. جوانان ایران تحصیل کرده٬ حساس و سختکوش هستند. آنها همچنین اکثریت قابل توجهی از تودههای حامی برنامهی اصلاحات اقتصادی٬ اجتماعی مطرح شده از سوی رئیس جمهور خاتمی را تشکیل میدهند. با این همه٬ آنها محرومترین بخش جامعهی ایرانیان از نظر دستیابی به فرصتهای اقتصادی نیز هستند.
این فرصتها بواسطهی فعالیت مخرب مافیای تجاری و بازرگانی در ایران از جوانان سلب میشود.
پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ ٬ وقایع سیاسی در کشور منجر به مصادرهی بسیاری از فعالیتهای اقتصادی شد که در مورد افراد و گروههای گوناگون- که توسط دولت جدید ضد انقلاب تشخیص داده شدند- صورت میگرفت. نتیجهی منازعه آن شد که این فعالیتهای اقتصادی در دست افراد یا سازمانهای اقتصادی گوناگون قرار گرفت که از انقلاب حمایت میکردند.
متأسفانه بسیاری از افرادی که مسئولیت هدایت و پیشبرد امور این سازمانها را برعهده گرفتند٬ از تخصص فنی و تجاری لازم برای مدیریت مؤثر از آنها برخوردار نبودند. در نتیجه بسیاری از این فعالیتها با شکست مواجه شد و ادامه پیدا نکرد. برخی دیگر از سازمانها هم که به ندرت توانستند به حیات خود ادامه دهند٬ مدیرانی دقیق٬ تحصیلکرده و با کفایت را عهدهدار امور خود کرده بودند
با این حال٬ اکثریت عظیمی از این فعالیتهای اقتصادی از طریق اثرگذاری سیاسی جانبدارانه بر قوانین و مقررات ایران توانستند به حیات خویش ادامه دهند؛ و بدین ترتیب این فعالیتها به انحصاراتی بدل شدند که مورد تأیید و حمایت تام دولت و حاکمیت قرار داشتند.
امروز با گذشت بیش از ۲۲ سال از انقلاب٬ این فعالیتهای اقتصادی از چنان قدرتی برخوردار شدهاند و چنان خود را به عنوان یکی از ابزارهای قدرت حکومت ایران تثبیت کردهاند که هماکنون به جدیترین و مهمترین مانع بر سر راه اصلاحات سیاسی٬ اجتماعی و اقتصادی در ایران بدل گشتهاند. نشریات گوناگون اصلاح طلب ایرانی افراد و شرکتهای ذینفع در این فعالیتهای اقتصادی را مافیای تجاری نام نهادهاند.
تحریم تجاری آمریکا علیه ایران اساساً به سود این مافیای تجاری است. زیرا اذهان مردم ایران را از سوء مدیریتهای اقتصادی و سیاسی مافیای تجاری منحرف میکند٬ زیرا به دلیل وجود همین تحریمها٬ مافیای تجاری توانسته به شکل مؤثری رقابت سالم و محرک را از بین ببرد و دو دستی به انحصارات خویش بچسبد. مافیای تجاری عزم خود را جزم کرده است که جوانان ایرانی را از آرزوها و رؤیاهایشان بینصیب گرداند. آنها مصرانه پافشاری میکنند که جوانان ایران از ایدهآلها و چشماندازهایشان از یک ایران پیشرفته دست بردارند. این تشکیلات مافیایی برای حضور در عرصهی عریان سیاسی کشور در صحنهی مجامع عمومی نیز ابزارهای خاص خود را ایجاد کرده است. گروههای فشار گوناگون که توسط این مافیای تجاری سازماندهی شدهاند٬ از آن جملهاند.
مافیای تجاری برای محافظت از منافع مالی خود از یک حاشیهی امنیتی غیر قانونی در سایه- که بسیار منسجم و مستحکم است – برخوردار بوده و بر آن است که مسیر هر گونه اصلاحات را که توسط رئیس جمهور خاتمی پیش میرود٬ از طریق ایجاد حس ناامیدی در میان طرفداران پروپا قرص وی یعنی جوانان ایران٬ با بنبست مواجه کند. هر از گاهی و در بحبوحهی دعواها و مشاجرات سیاسی٬ طرفهای دعوا به افشاگری در خصوص بازوهای مختلف این مافیاهای تجارتی میپردازند که تازهترین آنها با اشارهی مستقیم حجتالاسلام مهدی کروبی٬ رئیس مجلس ششم٬ در حوزهی اسکلههای غیر قانونی مطرح شد.
امروز بسیاری از فرصتهای سرمایهگذاری در ایران غیرممکن یا با ریسک بالا ارزیابی میشوند. این آشفتگی اقتصادی نتیجهی مستقیم تلاشهای محسوس بخشهای گوناگون مافیای تجاری در ایران است. در ایران تنها بخشهای محدودی از اقتصاد میتواند:
– فرصتی برای کسب و کارهای کوچک فعال و برانگیزنده خلق کند.
– از دست موانع و دامهای مافیای تجاری جان سالم به در ببرد.
– نیاز به حداقل سرمایهگذاری داشته باشد.
– در راستای منافع جوانان ایران کار کند.
بنابراین در مقام مقایسه٬ تحریمهای اقتصادی ایالات متحده٬ تأثیر بسیار ناچیزی در ایجاد آشفتگی اقتصادی در ایران داشته و بیشتر به مثابه یک روش انحرافی از سوی مافیای تجاری مورد استفاده قرار میگیرد٬ چرا که مافیای تجاری میخواهد منافع مالی خویش را حفظ کرده و امتیازات خاص اعضای خویش را که توسط بخشهای گوناگون دولت به آنها اعطا شده کماکان در اختیار داشته باشد.
بدون تحریمهای آمریکا٬ ایرانیها این فرصت را پیدا خواهند کرد که با نگاه دقیقتری فعالیتها و امتیازات مافیای تجاری را مورد بررسی موشکافانه قرار دهند و این بررسی دقیق میتواند نقطهی شروعی بنیادین در فرآیند اصلاحات اقتصادی محسوب شود که آیتالله خامنهای رهبر انقلاب مدتها خواستار آن بوده است.
به عنوان نتیجهگیری باید گفت که رفع تحریمها میتواند به جای مشاجرات ایران و آمریکا در حوزهی عمومی٬ این دو کشور را به پای میز مذاکرات تجاری بکشاند. و با اختیار کردن سیاستها و استانداردهای اقتصادی قابل قبول بینالمللی٬ زمینهی مشترک برای گفتو گو بین ایران و ایالات متحده ایجاد شود. این در راستای منافع آمریکا در خاورمیانه خواهد بود و میتواند به یک نقطهی شروع ممکن برای ایجاد ثبات در منطقه تبدیل شود.
همهی اینها نیاز به شهامت و تدبیر هوشمندانه دارد. برای هر سیاستمداری آسان نیست که راه خویش را در میان دهلیزهای پر پیچ و خم سیاست پیدا کند.
منبع: The Iranian ۲۰۰۱ May ۲۵
برگرفته از: نشریه گزارش تیر ۱۳۸۱ شماره ۱۳۶