انقلاب و توزیع مجدد ثروت در ایران (۴)
مقایسهی بینالمللی فقر و نابرابری
سرمایه- بابک پاکزاد: در بخش چهارم مقالهی جواد صالحی اصفهانی که برای کنفرانس جهانی فقر در سال ۲۰۰۶ بانک جهانی تهیه شده٬ وی با بررسی مقایسهای میان چند کشور با شرایط نزدیک به یکدیگر نتیجهگیری میکندکه وضعیت فقر و نابرابری در ایران نسبت به سایر کشورها در وضعیت نسبتاً خوبی قرار دارد.
قبل از آن که بپرسیم چگونه چرخش قابل توجه اقتصادی سه دههی اخیر گروههای مختلف درآمدی را متأثر کرد؛ اجازه دهید ببینیم اثر این سیاستها بر مسألهی فقر و نابرابری در ایران در مقایسه با دیگر کشورها چگونه بوده است.
مقایسهی سطح فقر بسیار مشکلتر از مقایسهی سطح نابرابری است٬ زیرا هیچ روش راضیکنندهای برای مقایسهی استانداردهای زندگی وجود ندارد و بنابراین آستانههای فقردر کشورهای مختلف نیز به همین مشکل دچار میشوند. در حالی که ضوابط آماری عینی و مشخص برای مقایسهی سطح نابرابری وجود دارد.
نرخهای فقر گزارش شده برای ایران بسیار متفاوتاند٬ زیرا نهادها و مؤلفان گوناگون سطوح متفاوتی برای خط فقر تعریف کردهاند. برای مثال٬ سازمان ملل (۶ و۲۰۰۳) گزارش میدهد که در سال ۲۰۰۳ حدود ۲۰ درصد ایرانیان٬ زیر خط فقر زندگی میکردند. خط فقر مورد نظر آنها برای چنین تخمینی٬ ۸۰۰/۸ ریال (۶۰/۳ دلار با معیار دلار بینالمللی) به ازای هر نفر در روز بود که مقداری از یک یا دو دلار در روز که معمولاً در مقایسههای بینالمللی مورد استفاده قرار میگیرد٬ بیشتر است.
بانک جهانی (۲۰۰۵) که میزان فقر و نابرابری برای برخی از کشورها از جمله ایران را گزارش کرده است از استاندارد یک و دو دلار به ازای هر فرد در روز استفاده کرده است.
جدول یک میزان فقر و نابرابری در ایران را با برخی کشورها مورد مقایسه قرار داده است که از جمله میتوان به مصر و ترکیه که علاوه بر ایران دو کشور بزرگ خاورمیانه محسوب میشوند٬ مکزیک و ونزوئلا٬ دو کشور صادر کنندهی نفت از آمریکای لاتین؛ چین٬ هند و پاکستان٬ کشورهای فقیر اما با رشد سریع در آسیا و مالزی کشور مسلمانی که از اقتصادی پویا برخوردار است٬ اشاره کرد.
دادهها مربوط به سالهای ۱۹۹۸ تا سال ۲۰۰۱ است٬ یعنی نزدیکترین سالهایی که دادهها برای مقایسه در دسترس بود. در زمینهی فقر٬ ایران در مقایسه با کشورهای دیگردر جدول وضعیت نسبتاً خوبی دارد. سهم افراد زیر دو دلار در روز٬ ۲/۷ درصد در ایران است که پایینتر از مالزی٬ مکزیک و ترکیه است که متوسط درآمدشان مشابه یا بالاتر از ایران است. نرخ فقر ایران به شکل قابل توجهی پایینتر از کشورهای فقیری چون چین٬ مصر٬ هند و پاکستان است. در مورد نابرابری نیز که با شاخص جینی اندازهگیری میشود٬ ایران در این گروه از کشورهای جایگاه میانی (۴۳/۰) را به خود اختصاص میدهد. کشورهای فقیر مصر٬ هند و پاکستان با عدد (۳۵/۰- ۳۰/۰) نابرابری کمتری دارند٬ اما ضریب ایران پایینتر از کشورهایی با درآمد مشابه (۴۹/۰ و ۵۴/۰ برای مالزی و مکزیک)٬ به جز ترکیه (۴۰/۰) است؛ خلاصه آنکه پس از یک دورهی ملتهب پس از انقلاب با توجه به استانداردهای این گروه از کشورهای در حال توسعه٬ نرخ فقر ایران کاملاً پایین است و نابرابری آن نیز حدوداً متوسط است.
برگرفته از: روزنامه سرمایه ۳ تیر ۱۳۸۵
