هند در دورنماي آمريكا
هند در دورنماي آمريكا
گيريش ميشرا
برگردان: بابك پاكزاد
از اوايل دههی 90 به اين سو هند در مسير نزديك شدن به ايالات متحده گام برداشته است. فروپاشي نظام سوسياليستي، تجزيه اتحاد جماهير شوروي و قرار گرفتن چين در جادهی سرمايهداري اين فرآيند را تسريع كرد. نيروهايي كه زماني از كسب و كار و بنگاههاي اقتصادي آزاد سخن ميگفتند و به نظام توزيعي نهرو- اينديرا گاندي حمله ميكردند چنان جسور شدهاند كه از تعهد حزب حاكم آن زمان به سوسياليسم، رشد اقتصادي متوازن، بخش عمومي، سرفرماندهي اقتصادي و كنترل دولت بر اقتصاد به عنوان سالهاي «از دست رفته» يا سالهاي «فاجعه» ياد ميكنند. در حال حاضر در هند از اين افراد كه در دالان قدرت سرمايه گام برميدارند كم نداريم.
هند يكي از نخستين كشورها بود كه در مسير 10 توصيه اجماع واشنگتن قرار گرفت كه شامل اين موارد بود: كاهش نقش دولت، خصوصيسازي شركتهاي بخش دولتي، گشودن درهاي اقتصاد به روي جريان آزاد كالا و سرمايه، تعيين مقررات مالي، تحت كنترل نگه داشتن نيروي كار و مهمتر از همه دادن مجوز عملكرد آزادانه به نيروهاي بازار. از اوايل دههی 90 به اين سو، باور و اعتقاد افراد و احزابي كه در قدرت بودهاند اين بوده كه راه ديگري جز اينكه هند يك ابرقدرت اقتصادي شود وجود ندارد. هميشه افزايش شاخص بورس بمبئي و افزايش نرخ رشد اقتصادي به عنوان مدرك قطعي موفقيت استراتژي جديد مطرح ميشود. هر بار كه شاخص هزار واحد بالا ميرود از سوي دولت و رسانهها جشن و سرور به پا ميشود.
از دههی 90 به اين سو اعتقاد محكم ائتلاف حاكم اين بوده است كه ايالات متحده اكنون كاملاً در طرف هند است. ديگر آن روزها سپري شده كه وزير امور خارجهی آمريكا، جان فاستر دالس، «گوآ» را استان پرتغال اعلام كرد يا پرزيدنت نيكسون در مورد نهضت استقلالطلبانه بنگلادش با اينديراگاندي به سردي و بياعتنايي برخورد كرده و ناوگان هفتم را به منظور مرعوب كردن هند اعزام كرد. آمريكا تعهد خود براي سرمايهگذاري در پروژه كارخانهی فولاد بوكارو را نقض كرد زيرا نهرو قبول يك همكار از بخش خصوصي را نپذيرفت.
دولتهاي پيشين ايالات متحده، پاكستان را كشور دوست به حساب آورده و تلاش ميكردند آن را به عنوان رقيب هند سرپا نگه دارند. اكنون باور بر اين است كه آمريكا با هند به عنوان يك همپيمان معتمد رفتار كرده و به منظور رقابت با چين آماده است اين كشور را براي ساخت اقتصادي مدرن و قدرتمند ياري دهد.
باور بر اين است كه آمريكا به هند كمك خواهد كرد تا به كمبودهايش در عرصهی سرمايه و تكنولوژي فائق آيد و معامله هستهاي، افزايشي قابل توجه در توليد برق را به همراه خواهد آورد. با سرمايهگذاري مستقيم خارجي وافر، برخورداري از آخرين تكنولوژي و انرژي الكتريكي كافي، رشد اقتصاد هند به نرخ دو رقمي خواهد رسيد. با رخنه كردن اين دستاوردها در تودههاي وسيع مردم، تعداد هرچه بيشتري از مردم از فقر، بياعتنايي و فقر بهداشتي خلاص ميشوند. دكتر مان موهان سينگ در جلسهی مشتركي با كنگره ايالات متحده در سال 2005 اظهار كرد: «سرمايهگذاري ايالات متحده در هند، به ويژه در حوزههاي جديد تكنولوژي، كمپانيهاي ايالات متحده را كمك خواهد كرد تا هزينهها را كاهش داده و در مقياس جهاني رقابتيتر شوند. كمپانيهاي ايالات متحده در امر سرمايهگذاري خارجي در هند پيشقدم بودهاند. تصور ميكنم 400 كمپاني از 500 كمپاني درج شده در مجله فورچون در هند حضور دارند.» و در جايي ديگر وي اظهار كرد: «هند به سرمايهگذاري مستقيم خارجي در حجم وسيع نياز دارد به ويژه در عرصهی مدرنيزه كردن تاسيسات زيربنايي.» دولت وي موانع را براي ايجاد شرايط جهت جذب 150ميليارد دلار سرمايهگذاري مستقيم خارجي از سوي آمريكا براي ساخت تاسيسات زيربنايي برداشت.
آمريكا مخرجي براي سرمايهی اضافهاش يافته است. والمارت هنگامي كه نرخ سودش در ايالات متحده با ركود مواجه شده، چشماندازي براي ورود به عرصهی تجارت خردهفروشي در پيشرو دارد. فرآيند انتقال به خارج، هزينههاي توليد شركتهاي چند مليتي آمريكايي را به طور متوسط تا يك ششم كاهش ميدهد و آنها را در مقياس جهاني رقابتپذيرتر كرده و سود آنها را به شكل قابل توجهي افزايش ميدهد. به منظور جلب رضايت كنگره آمريكا براي تصويب معامله هستهاي، هند در سال 2005، به جاي ايرباس فرانسه، خريد 50 هواپيماي بوئينگ آمريكايي به ارزش 9/6 ميليارد دلار را به خاطر تقاضاي شخص بوش اجابت كرد. هند همچنين تجهيزات نظامي متداول به ارزش پنج ميليارد دلار را به تبع تصويب معاملهی هستهاي خريداري كرد. اگرچه هند به شدت در توهم اين كه آمريكا مشتاق است موقعيت يك ابرقدرت را نصيب او كند دست و پا ميزند، دورنماي آمريكا چيزي كاملاً متفاوت است. رويكرد آمريكا با انتظارات هند كاملاً در تضاد قرار دارد. به منظور فهم موضوع بايد به گزارش تازه منتشر شدهی شوراي امنيت ملي تحت عنوان «طرحريزي آيندهاي جهاني»، اشاره كرد. شوراي امنيت ملي وابسته به CIA است. اين گزارش 120 صفحهاي هماكنون از اسناد غيرطبقهبندي شده محسوب ميشود كه توسط رابرتال هاچينگز از دانشگاه پرينستون تاليف شده است.
در اين گزارش، خاطرنشان شده كه روند جهانيسازي غيرقابل بازگشت است و تحت سيطره «ايالات متحده كه قدرتمندترين بازيگر و تنها بازيگر اقتصادي، تكنولوژيكي و نظامي باقي خواهد ماند» به پيشروي خود ادامه خواهد داد. اين گزارش ميافزايد: «قدرت و سرعت تحولات ناشي از جهانيسازي جهان… ويژگي تعيين كنندهی جهان تا سال 2020 خواهد بود… نقش ايالات متحده متغييري مهم در چگونگي شكلگيري جهان خواهد بود و مسيري كه دولتها و فعالان غيردولتي براي پيگيري انتخاب ميكنند را تحت تاثير قرار خواهد داد.» اين واقعيتي انكارناپذير است كه چين، هند، برزيل و چند كشور ديگر به عنوان بازيگراني مهم در عرصهی جهاني در حال ظهورند اما آنها پيرو رهبري ايالات متحده خواهند بود و نميتوانند آن را به چالش طلبيده و يا نقض كنند. تا سال 2020 «توليد ناخالص داخلي هند از اقتصادهاي اروپايي بيشتر خواهد شد يا حداقل در آستانهی عبور از اقتصادهاي اروپايي قرار خواهد گرفت.» اما هند حتي نميتواند در مخيلهاش پشت سرگذاشتن رهبري ايالات متحده رادر نظر آورد. واضح است كه رشد اقتصادي با كسب تكنولوژيهاي جديد كسب ميشود و اين تكنولوژيها وقتي آمريكا خشنود باشد در دسترس قرار خواهد گرفت. شركتهاي چندمليتي «عوامل كليدي تحول در انتشار تكنولوژي به شيوهاي گسترده و ادغام بيشتر جهان اقتصاد و به جلو راندن پيشرفت اقتصادي در دنياي در حال توسعهاند» و آنها تحت هدايت بيچون و چراي ايالات متحده هستند. «ايالات متحده امتيازات بيشماري را كسب خواهد كرد، نقشي كليدي در گسترهی وسيعي از موضوعات – اقتصادي، تكنولوژيكي، سياسي و نظامي- ايفا خواهد كرد كه هيچ دولت ديگر تا سال 2020 قادر به انجام آن نيست.» در چنين شرايطي، سخن گفتن از ساختن يك اقتصاد مستقل هندي و پيگيري يك سياست خارجي مستقل، چيزي جز يك هذيان گويي نيست.
منبع: znet
شماره ۵۲ – بهروزرسانی: ۱۳۸۵/۱۲/۲۳