چارچوب ملی تحقیقات کشاورزی ایران (۲)
چارچوب ملی تحقیقات کشاورزی ایران (۲)
سرمایه- بابک پاکزاد
سرمایه- بابک پاکزاد: در بخش دوم مقالهی حاضر سازمان تحقیقات کشاورزی٬ سلسله مراتب آنها٬ نظامهای هماهنگکننده و بودجه و نیروی انسانی این سازمانها٬ مورد بررسی قرار میگیرد.
وضعیت کنونی نظام ملی تحقیقات کشاورزی
چارچوب ملی تحقیقات کشاورزی ایران هماکنون تعداد زیادی از نهادهای علمی و فنی را در وزارتخانههای گوناگون شامل میشود. آنها را میتوان به دو گروه تقسیم کرد:
-نهادهایی که عمدتاً مشغول فعالیتهایی در عرصهی تحقیقات کشاورزی هستند: ۱۹ نهاد تحقیقات کشاورزی زیر نظر سازمان تحقیقات آموزش و گسترش کشاورزی و تعدادی دیگر نهادهای تحقیقاتی کشاورزی کوچکتر که وابسته به وزارت کشاورزی٬ وزارت فرهنگ و آموزش عالی و وزارت بهداشت و درمان هستند؛ این مجموعه ۸۷ درصد سال تحقیقاتی (معادل کار محققان تمام وقت) را به خود اختصاص داده و ۹۳ درصد کل منابع مالی نظام ملی تحقیقات کشاورزی را جذب کرده است.
۱۹ دانشکدهی کشاورزی و پنج دانشکدهی دامپزشکی وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی: حدود ۱۱ درصد سال تحقیقاتی و پنج درصد منابع مالی نظام ملی تحقیقات کشاورزی را به خود اختصاص میدهند.
برخی نهادهای دیگر (نهادهای علمی و شرکتهای صنعتی دولتی) که در آنها فعالیتهای تحقیقات کشاورزی صورت میگیرد کمابیش بخش کوچکی از دستور کار را انجام میدهند و حاشیهای از منابع باقی مانده نظام مالی تحقیقات کشاورزی را به خود جذب میکنند.
هماهنگی نظام ملی تحقیقات کشاورزی٬ از طریق شورای ملی تحقیقات علمی کشور تضمین میشود که در ۱۹۸۸ برای فرموله کردن سیاستها و استراتژیهای تحقیقاتی و برای برنامهریزی و مشخص کردن اولویتهای تحقیقاتی در سطح ملی ایجاد شد. این شورا توسط معاون رئیس جمهور هدایت و سرپرستی میشود. کمیسیون تحقیقات کشاورزی که یکی از کمیسیونهای شورای ملی تحقیقات علمی کشور است مشتمل بر نمایندگانی از وزارت کشاورزی٬ وزارت جهاد سازندگی و وزارت فرهنگ و آموزش عالی است. برخی از مهمترین وظایف کمیسیون شامل موارد زیر است:
۱-تعیین اولویتها و سیاستهای کلی ۲- تخصیص بودجه برای پروژههای ملی تحقیقاتی و ۳- نظارت ارزیابی و هماهنگی برنامههای تحقیقاتی ملی.
نهادهای تحقیقات کشاورزی
نهادهای تحقیقات کشاورزی مرتبط با وزارت کشاورزی
دستورالعمل و سازمان
تحفیقات کشاورزی زیر نظر سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی٬ ۳۹ درصد سال تحقیقاتی و ۳۸ درصد کل منابع مالی نظام مالی تحقیقات کشاورزی را به خود اختصاص داده است. دستورالعمل اصلی نهادهای تحقیقات کشاورزی آن سازمان٬ تحقیقات است که حدود ۸۵ درصد زمان پرسنل فارغالتحیصیل علمی و فنی را به خود اختصاص میدهد و ۱۵ درصد باقی مانده عمدتاً به تولید بذر و مطالعه در حوزهی انتقال فناوری اختصاص دارد. سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی با دفتر مرکزی آن در تهران٬ مسئولیت مدیریت٬ برنامهریزی٬ ارزیابی٬ هماهنگی و همکاریهای بینالمللی را برعهده دارد.
– دوازده نهاد تحقیقاتی کشاورزی نیمه مستقل مربوط به سازمان تحقیقات آموزش و گسترش کشاورزی به شکل تخصصی روی محصولات متمرکز شدهاند (شکر٬ چغندر قند٬ برنج٬ پسته٬ مرکبات٬ خرما٬ کتان) و یکی از آنها نیز روی نظام کشت و زرع (مناطق بیابانی) متمرکز است.
– شبکهای از ۳۰ مرکز تحقیقات کشاورزی ملی / استانی (مراکز تحقیقات کشاورزی) (حداقل یکی در هر استان)٬ که هر کدام تحت سرپرستی مدیریت مربوطه هستند. آنها میزبان دانشمندان از تمام نهادهای تحقیقات کشاورزی هستند که مجری تحقیقات تخصصی در ارتباط با برنامههای ملی اجرا شده توسط نهادهای تحقیقات کشاورزی و تحقیقات تلفیقی و چند رشتهای به منظور پاسخ به نیازهای زیستمحیطی منطقه و توسعهی تکنولوژیهای مشخص و ویژهاند.
رابطهی هماهنگی فعالیتهای تحقیقاتی در دو سطح:
– نخست٬ در شورای تحقیقات کشاورزی ملی٬ به سرپرستی معاون وزیر کشاورزی (برای تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی) و شامل رؤسای تمام مؤسسههای تحقیقاتی کشاورزی و دو دانشمند در حوزهی کشاورزی است٬ جایی که برنامهی تحقیقاتی هر مؤسسهی تحقیقاتی کشاورزی مورد بحث قرار میگیرد و همکاریهای درون نهادی و بین نهادی تضمین میشود.
– دوم٬ شورای تحقیقات کشاورزی استانی که ترکیبی است از رؤسای بخشهای تحقیقات مراکز تحقیقات کشاورزی گوناگون٬ هیأت گسترش و نمایندگان دانشکدههای تحقیقات کشاورزی عمده که در منطقه و آژانسهای توسعه قرار دارند.
منابع فیزیکی٬ مالی و انسانی
نهادهای تحقیقات کشاورزی سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی ۱۶۴۴ کارمند فارغالتحصیل در رشتههای علمی و فنی شامل ۱۶۳۹ ایرانی (از جمله ۸۸ دکتر٬ ۶۳۴ فوق لیسانس و ۹۱۷ لیسانس) و پنج نفر مهاجر هستند. وزارت کشاورزی تصمیم استراتژیکی اتخاذ کرده است که کارمندان علمی باید حداقل از درجهی فوق لیسانس برخوردار باشند.
سازمان تحقیقات آموزش و گسترش ترتیبات ویژهای با وزارت فرهنگ و آموزش عالی اتخاذ کرده تا تواناییهای مربوط به کارمندان موجود را ارتقا بخشد و بر رقابت شدید در کنکور دانشگاهها از طریق بهبود دانش کارمندان با برنامههای آموزش اضافه بر برنامه غلبه کنند.
علاوه بر این از طریق وزارت فرهنگ و آموزش عالی و دیگر نهادها و سازمانهای بینالمللی٬ سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی گروه وسیعی از پرسنل خود را به خارج از کشور برای تحصیل در مقطع دکترا میفرستد. به منظور بهبود مهارتهای فنی پرسنل موجود٬ سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی دورههای آموزش ویژهای را در ایران با همکاری مراکز ذیصلاح سازماندهی کرده است. در حال حاضر٬ ۲۰۷ کارمند برای اخذ مدرک PHD در دانشگاههای داخل و خارج مشغول تحصیل هستند و ۲۰۰ نفر دیگر نیز در دانشگاههای داخلی مشغول به تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد هستند.
مؤسسات تحقیقات کشاورزی سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی و مراکز نامبرده ۱۰۹۶ تکنیسین و ۳۸۲۰ پرسنل در حوزههای دیگر را در استخدام دارد. نسبت تکنیسینها و دیگر پرسنلها به محققان بسیار زیر استانداردهای قابل قبول است.
منبع: مرکز بینالمللی تحقیقات کشاورزی مناطق خشک
برگرفته از: روزنامه سرمایه ۷ مرداد ۱۳۸۵