چارچوب ملی تحقیقات کشاورزی ایران (۳)
چارچوب ملی تحقیقات کشاورزی ایران (۳)
سرمایه- بابک پاکزاد
سرمایه- بابک پاکزاد: پیشرفت قابل توجهی در زیربناهای تحقیقات مشاهده میشود که از جمله میتوان به ادارات٬ آزمایشگاهها و گلخانهها در پنج سال گذشته اشاره کرد. مراکز تحقیقات کشاورزی از یک مزرعهی تحقیقاتی اصلی و چندین ایستگاه تحقیقاتی کشاورزی که در مناطق مختلف کشاورزی اکولوژیکی استانها قرار دارند٬ برخوردارند.
در سال ۹۷- ۱۹۹۶ بودجهی کل سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی ۱۲۴ میلیارد ریال (۳/۴۱ میلیون دلار) بود که ۲/۴ میلیارد ریال (۴/۱ میلیون دلار) آن توسط شورای ملی تحقیقات علمی جهت حمایت از پروژههای تحقیقاتی تصویب شده از سوی کمیسیون کشاورزی تأمین شد. هزینههای تحقیقات کشاورزی ۱۱۵ میلیارد ریال (۳۵ میلیون دلار) تخمین زده میشود که حدود ۷۵ میلیارد ریال بابت حقوق و ۳۲ میلیارد ریال بایت عملیات و هزینههای سرمایهای است. هزینههای سرمایهای و عملیاتی به ازای هر کارمند فارغالتحصیل در سال حدود ۵/۱۹ میلیون ریال (۵۰۰/۶ دلار) است که ناکافی و پایین است و تناسبی با تأمین مالی نیازهای تحقیقاتی کشور ندارد.
از ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۷ بودجهی دولت برای سازمان تحقیقات٬ آموزش و گسترش کشاورزی براساس نرخ تورم٬ سالانه افزایش یافته است اما از ۱۹۹۷ افزایش سالانهی بودجه کمتر از نرخ تورم بوده است.
فعالیتهای تحقیقاتی و ارتباطات
بخش اعظم نهادهای تحقیقاتی کشاورزی دستاندر کار تحقیقات کشاورزی کاربردی و تطبیقی هستند. مؤسسهی تحقیقات آب و خاک اطلاعاتی پیرامون وضعیت بارآوری خاک و ملزومات غذایی متعادل برای محصولات مختلف و درختان میوه در مناطق اکولوژیکی گوناگون و همچنین اطلاعاتی پیرامون آب مورد نیاز برای محصولات و برنامهی آبیاری آنها فراهم میکند. مؤسسات تحقیقاتی که روی یک محصول نظیر برنج و کتان متمرکزند٬ مطالعات خود را به منظور حل معضلات پیچیده در زمینهی بهرهوری کلی متمرکز میکنند و علاوه بر این تحقیقات دیگری را روی وجوه دیگر این محصولات صورت میدهند. مؤسسهی تحقیقات مهندسی کشاورزی فعالیتهای مطالعاتی خود را با توجه به تنوع کشاورزی و آب و هوایی و به منظور بهرهوری بهینه از منابع آب پراکنده حول نظام آبیاری متمرکز کرده است.
اخیراً بر تحقیقات پایه در مراکز اصلی تحقیقات کشاورزی تأکید میشود.
برای مثال٬ مؤسسهی بهبود بذر و گیاه یک دپارتمان بیوتکنولوژی به منظور انجام تحقیقات پیرامون اعمال تغییرات ژنتیکی در محصولات عمده٬ تجزیه و تحلیل ژنتیکی و انتقال ژنهای مطلوب به پیشینههای مطلوب تأسیس کرده است.
بخش آسیبشناسی غله دپارتمان غله٬ تحقیقات پایه در زمینهی پوکی و پوسیدگی دانهی گندم (تحلیل گونهبندی٬ شناسایی و جداسازی منابع مقاوم از گونههای وحشی گندم و انتقال آنها به گونههای متنوع کشت شده) را انجام میدهند. به طرز مشابهی٬ مؤسسات تحقیقات کشاورزی مناطق گرم و خشک تحقیقات بنیادی پیرامون مکانیسمهای سرد و گرم از نقطهنظر فیولوژیک٬ ژنتیک و آگرونومیک و همچنین توسعهی استراتژیهایی برای غلبه بر این فشارها و افزایش بهرهوری را صورت می دهد.
این روابط همراه با توسعه و گسترش٬ به طرز ساختاری٬ سازمان یافته تا به نیازهای ملی کشاورزی پاسخ دهد. تحقیقات کشاورزی به سوی توسعه یک برنامهی استراتژی تحقیقاتی جهت تحقق اهداف تولید که در برنامهی توسعهی ملی دولت لحاظ شده جهت داده شده است.
سازمان تحقیقات آموزش و گسترش کشاورزی شبکه در حال گسترش روابط بینالمللی علمی را بنیان نهاده است. روابط باCGIAR و مراکز تحقیقات کشاورزی بینالمللی آن از همان بدو پیدایش CGIAR ایجاد شد. آنها هماکنون از روابط بسیار قوی (برنامههای علمی توسعهی منابع انسانی٬ تبادل دیدارهای علمی) با نهاد زیر برخوردارند:
ICARDA: روابط با ICARDA از روز تأسیس آن آغاز شد (یکی از مراکز اصلی ICARDA برای مناطق مرتفع٬ شهر تبریز در ایران بود) این روابط بسیار قوی است و دغدغهی بهبود محصولات کشاورزی در مناطق گرم و خشک ایران را دارد و تحقیقات روی محصولاتی چون گندم نان٬ جو٬ نخود٬ عدس٬ دانههای روغنی٬ نخود فرنگی٬ علوفه٬ حبوبات٬ مدیریت منابع طبیعی٬ مبادلهی گونههای مقاوم شده در برابر آفات مناطق زیر نظر ICARDA و تقویت ظرفیت تحقیقات (در امور زیربنایی) را در بر میگیرد. با تقویت سازمان تحقیقات آموزش و گسترش کشاورزی٬ همکاری با ICARDA به سطح مشارکت ارتقا پیدا کرد. از جمله مؤسسات تحقیقاتی دیگر که با ایران ارتباط دارند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
CIMMYT (گندم٬ علوفه و مقاومسازی در برابرآفات) IRRI (بهبود٬ افزایش بارآوری٬ تنوع بخشی گونههای با کیفیت برنج٬ مقاومسازی برنج در برابر سالینیتی بلاست و دیگر حشرات و آفات)٬ CIP (مقاوم سازی سیب زمینی در برابر آفات پروژههای تحقیقاتی مشترک در ایران برای ایجاد یک واحد تولید دانهی سیب زمینی و ارائهی کمکهای فنی و سازمانی برای ایجاد بهترین روشهای seed tubers)٬ IPGRI (انتقال تکنولوژی و مبادلهی اطلاعات در زمینهی منابع ژنتیک گیاهی) و ISNAR (که مؤسسهای تحقیقاتی پیرامون سیاست و مدیریت است).
اخیراً در همکاری با ICARDA و CIMMYT سازمان تحقیقات آموزش و گسترش کشاورزی کمکهایی را به کشورهای واقع در آسیای غربی و مرکزی در حوزهی پوکی گندم (کنترل بیماری٬ بررسی مقاومسازی منطقهای در برابر پوکی و…) و همچنین مقاومسازی جو و گندم در برابر سرما صورت داده است.
منبع: مرکز بینالمللی تحقیقات کشاورزی مناطق خشک
برگرفته از: روزنامه سرمایه ۸ مرداد ۱۳۸۵