آیا مجادلهٔ ایران قیمت نفت را به بیش از ۱۳۰ دلار میرساند؟
کریس ایزیدور
برگردان: بابک پاکزاد
حتی یک قطره از نفت ایران به پمپبنزینهای آمریکا نمیرسد. اما تنشهای فزاینده حول برنامهٔ هستهای ایران بر قیمت و گاز در ایالات متحده احساس میشود.
اگر چه ایالات متحده واردات نفت از ایران را از زمان وقوع انقلاب در سال ۱۹۷۹ تاکنون قطع کرده اما حدود چهار میلیون بشکه نفت خام ایران هر روز به سراسر جهان ارسال میشود که حدود پنج درصد تقاضای جهانی است. هیچ اهمیتی ندارد که چهقدر از نفت ایران به پالایشگاههای ایالات متحده میرسد٬ زیرا نفت خام ایران بر قیمتها در هر کجا تأثیر میگذارد.
تنش رشد یابنده حول برنامهی هستهای ایران دلیل اصلی جهش قیمتهای نفت در اوایل سپتامبر٬ تا حدود ۶۵ دلار به ازای هر بشکه بود.
برخی کارشناسان میگویند٬ قیمت نفت به حول و حوش بشکهای ۶۰ دلار نزدیک میشود و به هیچوجه نگران تحریمهای احتمالی علیه ایران نیستند. اما یکی از تحلیلگران میگوید در صورتی که ایران کل تولید نفت خود را متوقف کند٬ قیمت نفت به بشکهای بیش از ۱۳۰ دلار خواهد رسید.
خوشبختانه در بازارهای نفت جهانی بیشتر کارشناسان احتمال قطع کامل تولید نفت ایران را بر سر ماجرای برنامهی هستهای بعید میدانند.
ای. اف. الحاجی٬ پروفسور اقتصاد در دانشگاه اهایو شمالی اظهار کرد: «ایران تنها کشور تولید کنندهی نفت است که هنوز کسری بودجه دارد. تاریخ به ما میگوید از زمان انقلاب ایران آنها همیشه دربارهی قطع تولید صحبت کردهاند اما هرگز چنین کاری نکردهاند.»
اما هنوز عدم اطمینان از تولید ایران آن چیزی است که امروز قیمتها را بالا میبرد. جیسون چنکر٬ اقتصاددان مؤسسهی Wachovia گفت: «اگر ماجرا به قطع نفت ایران منتهی شود تصور میکنم با مشکلی بسیار بزرگتر از قیمت نفت مواجه شویم. اما اگر ماجرا به یک تحریم نفتی به سبک دههی ۱۹۷۰ ختم شود ما شاهد افزایش قیمتی بالاتر خواهیم بود.»
آیا در صورتی که ایران شیرهای نفت را ببندد می توان شاهد بزرگترین جهش در قیمتهای نفت بود؟ بیلبرودر که صندوق چهار میلیارد دلاری هرمیتج در مسکو را اداره و در کمپانیهای نفتی روس سرمایهگذاری می کند٬ پاسخ می دهد: «نزدیک دو برابر٬ چیزی بیش از ۱۳۰ دلار به ازای هر بشکه.»
برودر هشدار می دهد که او قطع نفت ایران را پیشبینی نمیکند بلکه این رقم مبتنی بر تحلیل تاریخی وی از افزایش قیمت در صورت قطع ناگهانی عرضه به بازار جهانی به میزان پنج درصد است.
او اظهار کرد: «شما تقریباً هیچ ظرفیت اضافی در بازار ندارید. اوپک فقط ۷/۱ میلیون بشکه در روز اضافه ظرفیت دارد. من فکر میکنم غیر محتمل است که آنها عرضهی نفت را متوقف کنند. اما اگر بحران تشدید شود و اسراییل ایران را بمباران کند انتخاب این گزینه بعید به نظر نمیرسد.»
با این حال الحاجی اظهار کرد: «فکر نمیکنم حتی با قطع کامل نفت ایران قیمتها دوبرابر شود.» او ضمن اشاره به ذخایر نفت استراتژیک ایالات متحده میگوید: «این ذخایر میتواند معادل ۱۷۵ روز تولید ایران را جبران کند و اروپا نیز ذخایر استراتژیک خاص خود را دارد.»
وی ادامه داد: «ذخایر استراتژیک نفت کافی نیستند٬ اما میتوانند مهاری بر قیمتها باشند. معاملهگران میدانند که پرزیدنت بوش در این سناریو تا آن جا که بتواند نفت عرضه خواهد کرد.»
الحاجی میگوید: «در صورت اقدام نظامی علیه ایران نمیتوان پیشبینی کرد که چه اتفاقی برای تولید ایران و قیمتهای جهانی رخ خواهد داد.»
وی اظهار کرد: «در این مورد فشار زیادی از درون ایران برای قطع صادرات شکل خواهد گرفت حتی اگر این حملات به بمباران هوایی تأسیسات اتمی محدود شود و با زیربناهای نفتی کاری نداشته باشد.»
الحاجی گفت: «ممکن است٬ تظاهراتی در خیابانهای ایران شکل گرفته و از دولت تقاضای قطع صادرات را داشته باشند.»
«هماکنون دولت ایران و مقامات نفتی تصمیم به عرضهی نفت دارند و اقدام سازمان ملل علیه برنامهی هستهای کشور اهمیتی ندارد. اما آنها میگویند در صورت حملهی نظامی عقیدهی آنها ممکن است٬ تغییر کند.» الحاجی همچنین تخمین میزند: «در صورت اقدام نظامی علیه ایران٬ قیمتهای نفت بشکهای ۱۰ دلار افزایش پیدا خواهد کرد.»
از طرف دیگر حل مجادلهی هستهای ایران میتواند منجر به افت سریع قیمت نفت شود. کارشناسان افزایشی معادل ۱۰ درصد قیمت کنونی با حدود ۵۰/۶ دلار به ازای هربشکه در صورت برخوردهای انعطافناپذیر میان دو طرف را تخمین میزنند.
منبع:CNMMonge
برگرفته از روزنامه سرمایه مهر ۱۳۸۵